ปัจจุบัน สารสกัดจากพืช (Plant Extract) ถูกนำมาใช้ในผลิตภัณฑ์หลากหลายประเภท ตั้งแต่อาหาร ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไปจนถึงเครื่องสำอางและผลิตภัณฑ์ดูแลผิว หลายคนจึงอาจเคยเห็นชื่อสารสกัดจากชาเขียว องุ่น ทับทิม ขมิ้น หรือพืชชนิดต่าง ๆ อยู่บนฉลากผลิตภัณฑ์
แต่คำว่า “สารสกัดจากพืช” จริง ๆ แล้วหมายถึงอะไร? แตกต่างจากการรับประทานพืชชนิดนั้นโดยตรงอย่างไร และสารสกัดจากธรรมชาติหมายความว่าปลอดภัยเสมอหรือไม่? มาทำความเข้าใจกัน
สารสกัดจากพืช คืออะไร
สารสกัดจากพืช คือสารหรือส่วนผสมที่ได้จากการนำส่วนต่าง ๆ ของพืช เช่น ใบ ดอก ผล เมล็ด ราก เปลือก หรือลำต้น มาผ่านกระบวนการสกัด เพื่อแยกหรือเพิ่มความเข้มข้นของสารบางกลุ่มที่ต้องการ
พืชหนึ่งชนิดสามารถประกอบด้วยสารธรรมชาติหลายชนิด เช่น Polyphenols, Flavonoids, Carotenoids และสารประกอบฟีนอลิกอื่น ๆ ซึ่งแต่ละชนิดมีคุณสมบัติแตกต่างกัน
ดังนั้น คำว่า “สารสกัดจากพืช” ไม่ได้หมายถึงสารชนิดเดียว แต่เป็นคำกว้าง ๆ ที่ครอบคลุมสารสกัดจากพืชจำนวนมาก
เติมเต็มการดูแลผิวจากภายในกับ CELESGLOW
การดูแลผิวให้ดูสุขภาพดี ไม่ได้ขึ้นอยู่กับสารสกัดหรือวิตามินเพียงชนิดเดียว แต่ควรเริ่มจากการดูแลตัวเองอย่างสม่ำเสมอ พร้อมเลือกผลิตภัณฑ์ที่เหมาะกับเป้าหมายของผิว
สำหรับใครที่อยากเพิ่มอีกหนึ่งตัวช่วยในการดูแลผิวจากภายใน CELESGLOW by MIGALE เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มุ่งเน้นการดูแลผิวให้ ดูสดใสและกระจ่างใส พร้อมดูแลความชุ่มชื้น เพื่อให้ผิวดูอิ่มน้ำ ฉ่ำฟู และดูสุขภาพดี รวมถึงการดูแลผิวจากปัจจัยที่ก่อให้เกิดความเครียดออกซิเดชัน
เติมเต็มรูทีนดูแลผิวในทุกวันจากภายใน ให้ผิวดูสดใสในแบบของคุณกับ CELESGLOW by MIGALE
สารสกัดจากพืชผลิตขึ้นมาได้อย่างไร
การทำสารสกัดไม่ได้หมายถึงการนำพืชมาบดเป็นผงเพียงอย่างเดียว
โดยทั่วไปจะเริ่มจากการเลือกวัตถุดิบ เช่น ใบ ผล เมล็ด หรือราก จากนั้นนำมาทำความสะอาด เตรียมวัตถุดิบ และผ่านกระบวนการสกัดด้วยวิธีที่เหมาะสม
ตัวทำละลายที่ใช้สามารถแตกต่างกัน เช่น น้ำหรือเอทานอล รวมถึงเทคนิคการสกัดอื่น ๆ ขึ้นอยู่กับว่าสารเป้าหมายมีคุณสมบัติอย่างไร
หลังจากนั้นจึงอาจผ่านขั้นตอนการกรอง ทำให้เข้มข้น ทำให้แห้ง หรือปรับมาตรฐานก่อนนำไปใช้เป็นวัตถุดิบในผลิตภัณฑ์
จุดสำคัญคือ: พืชชนิดเดียวกันไม่ได้หมายความว่าสารสกัดทุกตัวจะเหมือนกัน เพราะ ส่วนของพืช วิธีสกัด และความเข้มข้นของสารสำคัญ สามารถแตกต่างกันได้
สารสำคัญจากพืชมีอะไรบ้าง
พืชประกอบด้วยสารธรรมชาติจำนวนมาก แต่กลุ่มที่มักถูกพูดถึงในผลิตภัณฑ์สุขภาพและความงาม ได้แก่
1. Polyphenols
Polyphenols เป็นกลุ่มสารจากพืชขนาดใหญ่ พบได้ในอาหารและเครื่องดื่มหลายชนิด เช่น ชา ผลไม้ เบอร์รี องุ่น โกโก้ และผักบางชนิด
สารในกลุ่มนี้ได้รับความสนใจอย่างมากในการวิจัยเกี่ยวกับคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระและกระบวนการทางชีวภาพต่าง ๆ
2. Flavonoids
Flavonoids เป็นหนึ่งในกลุ่มย่อยของ Polyphenols พบได้ในผัก ผลไม้ ชา และพืชหลายชนิด
ภายในกลุ่ม Flavonoids เองยังแบ่งออกได้อีกหลายประเภท และแต่ละชนิดมีโครงสร้างและคุณสมบัติแตกต่างกัน
3. Carotenoids
Carotenoids เป็นกลุ่มรงควัตถุธรรมชาติที่พบในพืชหลายชนิด ตัวอย่างที่หลายคนน่าจะคุ้นเคย ได้แก่ Beta-carotene, Lycopene และ Lutein
สามารถพบได้ในอาหาร เช่น แครอท มะเขือเทศ ฟักทอง และผักใบเขียว
4. Anthocyanins
Anthocyanins เป็นรงควัตถุที่ทำให้พืชบางชนิดมีสีแดง ม่วง หรือน้ำเงิน พบได้ใน เบอร์รี องุ่นม่วง และพืชสีม่วงหลายชนิด
Anthocyanins จัดอยู่ในกลุ่ม Flavonoids และได้รับความสนใจในด้านคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระ
ตัวอย่างสารสกัดจากพืชที่นิยมใช้
สารสกัดจากชาเขียว (Green Tea Extract)
ชาเขียวมี Polyphenols โดยเฉพาะกลุ่ม Catechins เช่น EGCG จึงถูกนำมาศึกษาและใช้ในผลิตภัณฑ์สุขภาพหลายประเภท
อย่างไรก็ตาม การดื่มชาเขียวกับการรับประทาน Green Tea Extract เข้มข้น ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน เพราะปริมาณของสารสำคัญอาจแตกต่างกันมาก
สารสกัดจากเมล็ดองุ่น (Grape Seed Extract)
เมล็ดองุ่นมีสารในกลุ่ม Polyphenols และ Proanthocyanidins จึงพบได้ในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารหลายสูตร โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่เน้นสารต้านอนุมูลอิสระ
สารสกัดจากทับทิม (Pomegranate Extract)
ทับทิมประกอบด้วย Polyphenols หลายชนิด จึงเป็นอีกหนึ่งวัตถุดิบจากพืชที่ได้รับความสนใจในผลิตภัณฑ์อาหารและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
สารสกัดจากขมิ้น (Turmeric Extract)
ขมิ้นมีสารกลุ่ม Curcuminoids โดยสารที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดคือ Curcumin
สิ่งที่ต้องสังเกตคือคำว่า “Turmeric Powder” กับ “Turmeric Extract standardized to curcuminoids” ไม่ได้ให้ข้อมูลเดียวกัน จึงควรอ่านฉลากให้ละเอียด
สารสกัดจากมะเขือเทศ
มะเขือเทศเป็นแหล่งของ Lycopene ซึ่งเป็น Carotenoid สีแดงตามธรรมชาติ และเป็นอีกหนึ่งสารจากพืชที่ถูกนำมาใช้ในผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
สารสกัดจากพืชกับสารต้านอนุมูลอิสระเกี่ยวข้องกันอย่างไร
คำว่า สารต้านอนุมูลอิสระ (Antioxidant) ถูกใช้บ่อยมากในผลิตภัณฑ์สุขภาพและความงาม
ในร่างกายมีการเกิดอนุมูลอิสระและ Reactive Oxygen Species จากกระบวนการตามธรรมชาติ รวมถึงปัจจัยภายนอกต่าง ๆ เมื่อสมดุลระหว่างสารออกซิแดนต์และระบบป้องกันของร่างกายถูกรบกวน สามารถเกิดภาวะที่เรียกว่า Oxidative Stress
สารประกอบจากพืชหลายกลุ่มจึงได้รับความสนใจในงานวิจัยเกี่ยวกับระบบต้านอนุมูลอิสระ
แต่ต้องแยกให้ออกว่า การที่สารชนิดหนึ่งแสดง antioxidant activity ในห้องทดลอง ไม่ได้หมายความว่าจะให้ผลทางสุขภาพแบบเดียวกันเมื่อรับประทานโดยมนุษย์เสมอไป
ต้องพิจารณาทั้งการดูดซึม ปริมาณ รูปแบบของสาร และหลักฐานจากการศึกษาในมนุษย์ประกอบกัน
สารสกัดจากพืชมีประโยชน์ต่อผิวอย่างไร
ถ้ามองในมุมของการดูแลผิว สารจากพืชได้รับความสนใจอย่างมาก เพราะพืชหลายชนิดประกอบด้วย Polyphenols, Flavonoids, Carotenoids และสารประกอบอื่น ๆ
งานวิจัยจึงมีการศึกษาสารจากพืชในหลายด้าน เช่น ระบบต้านอนุมูลอิสระ การตอบสนองต่อความเครียดออกซิเดชัน และสุขภาพผิว
อย่างไรก็ตาม ไม่ควรเหมารวมว่า “สารสกัดจากพืชทุกชนิดทำให้ผิวดี” เพราะหลักฐานของแต่ละสารแตกต่างกัน และผลจากการใช้บนผิวกับการรับประทานก็เป็นคนละเรื่องกัน
หากเลือกผลิตภัณฑ์เพื่อดูแลผิว จึงควรดู ชื่อสารสกัด + ปริมาณ + สารสำคัญที่กำหนดมาตรฐาน + หลักฐานของสารนั้น มากกว่าดูเพียงคำว่า “Plant Extract”
สารสกัดจากธรรมชาติ ปลอดภัยกว่าเสมอจริงไหม
ไม่จริงเสมอไป
คำว่า “Natural” ไม่ได้เท่ากับ “ปลอดภัย 100%”
สารจากธรรมชาติก็สามารถทำให้เกิดผลข้างเคียง อาการแพ้ หรือมีปฏิกิริยากับยาได้ และสารสกัดบางชนิดมีความเข้มข้นสูงกว่าปริมาณที่ได้รับจากการรับประทานพืชชนิดนั้นตามปกติอย่างมาก
ดังนั้น การเลือกผลิตภัณฑ์จากพืชควรพิจารณาความปลอดภัยเช่นเดียวกับผลิตภัณฑ์เสริมอาหารชนิดอื่น
สารสกัดจากพืช VS วิตามิน ต่างกันอย่างไร
อีกประเด็นที่เอาไปเชื่อมกับบทความเดิมของเราได้ดีครับ
วิตามิน เป็นสารอาหารจำเป็นที่ร่างกายต้องการในปริมาณหนึ่งเพื่อการทำงานตามปกติ เช่น Vitamin C และ Vitamin E
ส่วน สารสกัดจากพืช เป็นส่วนผสมที่ได้จากการสกัดพืช และภายในสารสกัดหนึ่งชนิดอาจประกอบด้วยสารธรรมชาติหลายชนิด
ดังนั้น สารสกัดจากพืชไม่ใช่วิตามิน และไม่ควรใช้สองคำนี้แทนกัน
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารหนึ่งสูตรสามารถมีทั้งวิตามิน แร่ธาตุ และสารสกัดจากพืชอยู่ร่วมกันได้
Q&Aคำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสารสกัดจากพืช
Q:สารสกัดจากพืชคืออะไร
คือสารหรือส่วนผสมที่ได้จากการนำส่วนต่าง ๆ ของพืชมาผ่านกระบวนการสกัด เพื่อแยกหรือเพิ่มความเข้มข้นของสารบางกลุ่มที่ต้องการ
Q:สารสกัดจากพืชกับสมุนไพรเหมือนกันไหม
ไม่จำเป็นต้องเหมือนกัน คำว่าสมุนไพรอาจหมายถึงวัตถุดิบพืชหรือผลิตภัณฑ์จากพืชในรูปแบบต่าง ๆ ขณะที่คำว่าสารสกัดเน้นว่าผ่านกระบวนการสกัดมาแล้ว
Q:สารสกัดจากธรรมชาติปลอดภัยไหม
ขึ้นอยู่กับชนิด ปริมาณ รูปแบบผลิตภัณฑ์ และผู้ใช้แต่ละคน การเป็นสารจากธรรมชาติไม่ได้รับประกันว่าจะไม่มีผลข้างเคียง
Q:สารสกัดจากพืชช่วยให้ผิวขาวไหม
ไม่ควรเหมารวมว่าสารสกัดจากพืชทุกชนิดทำให้ผิวขาว สารแต่ละชนิดมีคุณสมบัติและหลักฐานแตกต่างกัน หากสนใจเรื่องความกระจ่างใสควรพิจารณาหลักฐานของสารนั้นโดยเฉพาะ
Q:สารสกัดจากพืชกินทุกวันได้ไหม
ขึ้นอยู่กับสารสกัด ปริมาณ และผลิตภัณฑ์นั้น ๆ ควรรับประทานตามคำแนะนำบนฉลาก และผู้ที่มีโรคประจำตัว ใช้ยา ตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารที่มีสารสกัดเข้มข้น
สรุป สารสกัดจากพืช คืออะไร
สารสกัดจากพืช คือส่วนผสมที่ได้จากการนำพืชมาผ่านกระบวนการสกัดเพื่อให้ได้สารบางกลุ่มที่ต้องการ โดยสามารถผลิตได้จากส่วนต่าง ๆ ของพืช ตั้งแต่ใบ ดอก ผล เมล็ด ไปจนถึงรากและเปลือก
สารจากพืชที่พบได้บ่อย ได้แก่ Polyphenols, Flavonoids, Carotenoids และ Anthocyanins ซึ่งแต่ละกลุ่มมีคุณสมบัติและหลักฐานการศึกษาที่แตกต่างกัน
สิ่งสำคัญคืออย่าเลือกผลิตภัณฑ์เพียงเพราะคำว่า “ธรรมชาติ” หรือ “สารสกัดจากพืช” แต่ควรพิจารณาว่าเป็นสารสกัดอะไร ใช้ปริมาณเท่าไร มีสารสำคัญอะไร และมีข้อมูลรองรับด้านใดบ้าง